Doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở vẫn phải đóng kinh phí công đoàn?

Theo quy định của Luật Công đoàn 2024 và Nghị định 105/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp có sử dụng lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn theo quy định, kể cả khi chưa thành lập công đoàn cơ sở.

1. Chưa có công đoàn cơ sở có phải đóng kinh phí công đoàn không?

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024, kinh phí công đoàn là khoản do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã đóng với mức bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 2 Nghị định 105/2026/NĐ-CP xác định đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn gồm doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp ngoài ngân sách, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã cùng các tổ chức, đơn vị khác có thuê mướn và sử dụng lao động theo quy định pháp luật.

Chưa có công đoàn cơ sở vẫn phải đóng kinh phí công đoàn

Như vậy, nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn được xác định dựa trên việc doanh nghiệp có sử dụng lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, chứ không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa.

Điều này có nghĩa là dù doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở, chưa có đoàn viên công đoàn hoặc chưa có tổ chức đại diện người lao động thì vẫn phải đóng kinh phí công đoàn theo quy định.

Ngoài ra, khoản 9 Điều 25 Luật Công đoàn 2024 cũng quy định người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng kinh phí công đoàn đầy đủ theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, Điều 20 Luật Công đoàn 2024 còn nêu rõ, tại nơi chưa có tổ chức đại diện người lao động, tổ chức công đoàn vẫn có quyền đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động khi có yêu cầu hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm quyền lợi người lao động. Điều này cho thấy vai trò của công đoàn không chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp đã thành lập công đoàn cơ sở.

2. Doanh nghiệp đóng kinh phí công đoàn theo thời hạn nào?

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 105/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng lao động phải thực hiện đóng kinh phí công đoàn hằng tháng cùng thời điểm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động.

Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp hoặc diêm nghiệp có hình thức trả lương theo chu kỳ sản xuất, kinh doanh thì được lựa chọn phương thức đóng theo tháng hoặc 03 tháng/lần sau khi đăng ký với tổ chức công đoàn.

Về thời hạn thực hiện:

• Trường hợp đóng hằng tháng: chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng kế tiếp.

• Trường hợp đóng theo chu kỳ 03 tháng/lần: hạn cuối là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau chu kỳ đóng.

Thời hạn đóng kinh phí công đoàn của doanh nghiệp

Ngoài ra, Điều 5 Nghị định 105/2026/NĐ-CP quy định khoản kinh phí công đoàn của doanh nghiệp được lấy từ nguồn tài chính của đơn vị và được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh theo quy định pháp luật.

Bên cạnh nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn, nghị định này cũng hướng dẫn các trường hợp được miễn, giảm hoặc tạm dừng đóng. Cụ thể:

• Doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản có thể được xem xét miễn khoản kinh phí công đoàn chưa đóng theo Điều 11.

• Doanh nghiệp gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, suy giảm kinh tế hoặc phải tạm ngừng sản xuất kinh doanh có thể được xem xét giảm hoặc tạm dừng đóng theo Điều 12 và Điều 13 của nghị định.

3. Không đóng hoặc chậm đóng kinh phí công đoàn bị xử lý thế nào?

Khoản 5 Điều 10 Luật Công đoàn 2024 quy định các hành vi bị nghiêm cấm gồm:

• Không đóng kinh phí công đoàn;

• Chậm đóng kinh phí công đoàn;

• Đóng không đúng mức quy định;

• Đóng không đủ số lao động thuộc diện phải đóng;

• Quản lý, sử dụng kinh phí công đoàn sai quy định.

Điều 6 Nghị định 105/2026/NĐ-CP cũng phân biệt rõ giữa hành vi “chậm đóng” và “không đóng” kinh phí công đoàn.

Trong đó:

• Chậm đóng là trường hợp doanh nghiệp chưa đóng hoặc đóng chưa đủ số tiền phải đóng sau khi đã hết thời hạn quy định.

• Không đóng là trường hợp doanh nghiệp không trích đóng, không đóng hoặc đóng không đầy đủ trong thời gian 60 ngày kể từ ngày hết hạn phải đóng; hoặc không đóng đủ số lao động thuộc diện phải đóng trong thời hạn này.

Ngoài ra, khoản 1 Điều 17 Nghị định 105/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp phải thực hiện đóng kinh phí công đoàn đầy đủ, đúng thời hạn và cung cấp thông tin, tài liệu liên quan khi cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức công đoàn yêu cầu.

Không đóng hoặc chậm đóng kinh phí công đoàn bị xử lý thế nào?

Theo Điều 36 Luật Công đoàn 2024, tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân vi phạm pháp luật về công đoàn tùy theo tính chất và mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc phải bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

Trên đây là các quy định liên quan đến nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn của doanh nghiệp, kể cả trong trường hợp chưa thành lập công đoàn cơ sở.